Co to jest spółdzielnia energetyczna?
Spółdzielnie energetyczne to przede wszystkim lokalne inicjatywy, w ramach których uczestnicy wspólnie podejmują działania związane z wytwarzaniem, dystrybucją, magazynowaniem oraz konsumowaniem energii. Ich głównym celem jest zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w lokalnym miksie energetycznym, poprawa efektywności energetycznej oraz wzmacnianie niezależności energetycznej na poziomie lokalnym.
Dlaczego spółdzielnie energetyczne mają znaczenie dla transformacji energetycznej?
Polska stoi dziś przed wyzwaniem przeprowadzenia zrównoważonej transformacji energetycznej, która nie tylko ograniczy emisję dwutlenku węgla, ale również zwiększy lokalne bezpieczeństwo energetyczne i obniży koszty produkcji i transportu energii. Jedną z możliwości sprostania aktualnym wyzwaniom jest rozwój spółdzielni energetycznych.
Ile jest w Polsce spółdzielni energetycznych?
Według stanu na 1 września 2025 r. w Polsce funkcjonuje już 127 spółdzielni energetycznych, które zrzeszają 439 członków i wspólnie posiadają 723 instalacje OZE o łącznej mocy 50,8 MW. Ich liczba z roku na rok rośnie, co pokazuje, że coraz więcej lokalnych społeczności dostrzega potencjał spółdzielni jako narzędzia obniżania kosztów energii, zwiększania niezależności energetycznej oraz wspierania lokalnej gospodarki.
Definicja i praktyka spółdzielni energetycznej
Definicję spółdzielni energetycznej zawiera art. 2 pkt 33a Ustawy OZE: spółdzielnia, której przedmiotem działalności jest wytwarzanie energii elektrycznej lub biogazu (lub innych wymienionych), obrót nimi lub ich magazynowanie, dokonywane w ramach działalności prowadzonej wyłącznie na rzecz spółdzielni i jej członków. W praktyce spółdzielnia kupuje, sprzedaje i rozlicza energię pomiędzy członkami-wytwórcami a członkami-odbiorcami. Najczęściej zarząd skupia się na zakupie energii elektrycznej wytworzonej przez członków-wytwórców i jej odsprzedaży członkom-odbiorcom. Spółdzielnia może również być jednocześnie wytwórcą i sprzedawcą.
Podstawowe korzyści dla członków spółdzielni energetycznych
W praktyce rozliczenia opierają się na zasadzie equalizacji między wytwarzaniem a zużyciem energii:
- Jeśli członek-wytwórca w danej godzinie wytworzy energię, a inny członek ją zużyje, energia ta jest uznawana za energię zużytą wytworzoną przez członka-wytwórcę.
- Przykład: PV 200 kW wytworzy 100 kWh; dwóch członków zużyje 70 kWh; nadwyżka 30 kWh zostaje oddana do sieci w ramach net-metering. 60% z tej energii (18 kWh) może być wykorzystane przez członków odbiorców przez 12 miesięcy.
Zwolnienia publicznoprawne dla energii wytwarzanej i zużywanej wewnętrznie
Jedną z głównych zachęt do tworzenia spółdzielni energetycznych są zwolnienia z opłat dla energii wytwarzanej i zużytej wewnętrznie, co umożliwia ustalenie korzystnej ceny. W odniesieniu do energii wytworzonej i zużytej przez wszystkich odbiorców w spółdzielni, nie nalicza się: opłaty OZE, opłaty mocowej, opłaty kogeneracyjnej oraz akcyzy (jeśli instalacja do 1 MW). Przykładowo, w naszym scenariuszu aż 86 kWh z 100 kWh byłoby zwolnionych z powyższych opłat.
Podatek akcyzowy uznaje się za zwolniony od energii wytworzonej i zużytej w ramach OZE, pod warunkiem, że łączna moc zainstalowana wszystkich instalacji OZE spółdzielni nie przekracza 1 MW. Dodatkowo, od ilości energii wytworzonej i zużytej uiszcza się niższe opłaty dystrybucyjne zmienne, zależne od wolumenu energii wprowadzanej do sieci i średniej ceny energii na rynku sprzedawanej w poprzednim kwartale.
Struktura i rozliczenia spółdzielni energetycznej
Dla członka spółdzielni rozliczenia dzielą się na:
- rozliczenia ze sprzedawcą energii (spółką obrotu) na podstawie umowy kompleksowej,
- rozliczenia wewnątrz spółdzielni między członkami-wytwórcami, spółdzielnią i członkami-odbiorcami.
Sprzedawca energii ma 90 dni na przedstawienie oferty umowy kompleksowej lub zmianę dotychczasowej oraz zawarcie umowy ze spółdzielnią. Dodatkowo, OSD ma obowiązek zainstalować licznik zdalnego odczytu u każdego członka w określonym terminie.
Elastyczność zasad obrotu energią
Spółdzielnie mogą elastycznie kształtować zasady obrotu energią wewnątrz organizacji: ustalać stałe ceny na określony czas lub wprowadzać preferencyjne stawki dla wybranych członków. Zasady te są ustalane w międzyludzkich umowach między członkami a spółdzielnią. W praktyce możliwe jest także, aby ten sam członek pełnił jednocześnie rolę wytwórcy oraz odbiorcy energii w ramach spółdzielni.
Podsumowanie
Spółdzielnie energetyczne stanowią istotny element zrównoważonej transformacji energetycznej w Polsce. Dzięki lokalnemu modelowi wytwarzania, dystrybucji i konsumpcji energii, przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów i zachowaniu rozliczeń wewnątrz organizacji, mogą zwiększać bezpieczeństwo energetyczne i wspierać rozwój gospodarczy w regionach.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o spółdzielniach energetycznych lub planujesz założyć własną, skontaktuj się z nami.
